پیشگیری و درمان

پیشگیری و درمان

دکتر رامین ذبیحی
متخصص بیماری های دستگاه گوارش

بی تردید ما به بدن و سلامتی خود اعلان جنگ داده ایم.  موسسات آموزشی ما، مراکز بهداشتی و درمان ما، محیط کاری  ما، مراکز تولید مواد غذایی ما و حتی تفریح و سرگرمی های الکترونیک ما بطور سیستماتیک مشغول جدا کردن احساسات ما از محیط طبیعی و مختل کردن  ریتم طبیعی بدن می باشند.
ما در مورد آلوده سازی محیط زیست خود بسیار شنیده ایم، ولی آنچه باید به آن بیشتر توجه کنیم آلوده سازی محیط درونی ما، این نزدیک ترین و عزیزترین چیزی که داریم، یعنی بدن مااست.
کار سخت و طولانی، سرعت و توقعات متعدد از ما، ساعات شب و روز را مختل کرده و ریتم طبیعی بدن را به هم زده است.
نتیجه این اعلان جنگ به خود، از پیش مشخص است.  انسان مدرن امروز مشغول درمان بیماری هایی است که یک عمر با او همراه است و او را از لذت بردن از زندگی باز می دارد.
در این میان درک این موضوع که تکنولوژی باید در خدمت انسان باشد و نه انسان در خدمت تکنولوژی، اولین قدم در حل این مشکلات است.  قدم های عملی بعدی  امید انسان مدرن را در تغییر نتیجه این جنگ نافرجام افزایش می دهد.


پیشگیری
همه ما بارها و بارها این سخن را شنیده ایم که «پیشگیری همواره از درمان آسان تر است»، ولی در عمل متوجه می شویم که موانع بسیاری در پیاده کردن روش های پیشگیری بوجود می آیند که رفع آنها ساده نیست: که عشق آسان نمود اول، ولی افتاد مشکل ها.
واژه پیشگیری یا Prevention از دو ریشه لاتین Pre و Vent سرچشمه می گیرد.  Pre به معنی «پیش» یا «قبل» و Vent به معنی اتفاق یا آمدن است و مفهوم آن این است  که ما قادر باشیم خطر را پیش بینی کنیم و عملی  انجام دهیم که از وقوع آن پیشگیری کند و یا آنکه  تأثیر آنرا کم کند.
به عنوان مثال، پیشگیری از بیماری های ریه با ترک سیگار و یا نکشیدن سیگار امکان پذیر است.با استفاده از واکسن های گوناگون می توان از ابتلا به بیماری های عفونی جلوگیری کرد و یا حتی با شستن دست  به سادگی می توان از انتقال بیماری های مسری پیشگیری کرد.  ولی آیا انجام این روشها در عمل هم به همین سادگی است؟
سرچشمه برخی از این مشکلات می توانند علل زیر باشند؛
۱- اگرچه شرکت های بیمه پزشکی به وضوح دیده اند که سرمایه گذاری در پیشگیری به اندازه یک دلار تا ۸۰ دلار برای آنها بازده دارد، همچنان حاضر  نیستند مخارج روش های پیشگیری را قبول کنند.
۲- شرکت های تولید دارو سعی می کنند پزشکان را متقاعد کنند که پیشگیری از بسیاری از بیماریها از طریق دارویی امکان پذیر است.
۳-  پزشکان از تحصیلاتی که آنان را با روش های پیشگیری آشنا می کند کمتر بهره می جویند.
۴-  بسیاری از مردم ترجیح می دهند که با خوردن  چند قرص خود را از تغییر روش زندگی شان معاف کنند.

بیماری های مزمن
برخلاف یک قرن پیش، امروزه بیماری های مزمن جانشین بیماری های حاد شده اند و سلامت اجتماع را به خطر انداخته اند.  در حدود ۷۰ درصد مرگ و میرها به خاطر بیماری های مزمن هستند و ۷۵ درصد بودجه بهداشتی صرف اینگونه بیماری ها می شود.
۵۰ درصد مردان امریکایی و ۳۰ درصد از زنان در نهایت به سرطان مبتلا می شوند.
۲۵ درصد امریکایی ها به بیماری قلبی مبتلا می شوند.
از هر ۱۲ نفر، یک نفر به بیماری آسم مبتلا است.
از هر ۱۴ نفر یک نفر بیماری قند دارد.
از هر ۷ نفر یک نفر به بیماری آلزهایمر مبتلا می شود.
همه این بیماری ها مزمن هستند و درمان قطعی ندارند و در نتیجه فرد بیمار دائما در حال مصرف دارو، مراجعه به پزشکان، بستری شدن در بیمارستان و انجام آزمایشات گوناگون است.
اگرچه بسیاری از این بیماری ها زمینه ارثی دارند، ولی از تأثیر عوامل محیطی و نحوه زندگی و تغذیه در بروز آنها نمی توان چشم پوشید.
ممکن است بپرسید اگر چنین است، چرا طول عمر ما بیشتر شده است؟
جواب این سئوال آنست که تأثیر تغییر در نحوه زندگی، حداقل به بیست سال زمان نیاز دارد تا خود را بروز دهد.  به عنوان مثال آگاهی بیشتر جامعه در سالم زیستن که از سال ۱۸۵۰ شروع شده بود، تأثیرات خود را در چند دهه گذشته مشخص کرده و نحوه زندگی کنونی ما از بیست سال آینده باعث پایین آمدن سطح بهداشت عمومی خواهد شد.

موانع پیشگیری
۱- بیماران  و پزشکان می خواهند به سرعت بیماری را کنترل و یا درمان کنند و از تغییر روش زندگی استقبال نمی کنند.
۲- بسیاری از ما به علت مقاومت در تغییر روش زندگی و یا تنبلی و یا کمبود وقت ترجیح می دهیم که کس دیگری غیر از خود ما مسئول سلامتی ما باشد.
۳- پزشکانی که خود سالم زندگی نمی کنند، مدل خوبی برای بیماران خود نیستند.
۴- مراکز پزشکی و درمانی از پیشگیری استقبال نمی کنند.  به عنوان مثال هنوز در بسیاری از بیمارستان ها در کافه تریا از غذای ناسالم و پرچربی برای عیادت کنندگان استفاده می شود.
۵- دولت امریکا ترجیح می دهد که کشت ذرت را سوبسید کند و در نتیجه آن Corn Syrup که ماده قندی مضری است با قیمت  کم در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد.  ولی دولت در عین  حال حاضر نیست تولید میوه و سبزیجات را که برای سلامتی عمومی فوائد بسیار دارد سوبسید کند.  همه شما از افزایش قیمت سبزی و میوه بخوبی آگاهید.
۶- شرکت های تولید مواد غذایی با آگهی های تجارتی دائما در حال شستشوی مغزی ما و فرزندان خردسال ما در مصرف مواد غذایی ناسالم هستند.
۷- کمپانی بیمه پزشکی هیچگاه به پزشکی که وقت خود را صرف آموزش پیشگیری به بیماران می کند حق الزحمه نمی دهند ولی حاضرند میلیون ها دلار صرف دارو درمانی کنند.


موقعیت ها
اگرچه تا به حال منظره ناامید کننده ای از وضعیت بهداشتی و مشکلات پیشگیری ارائه کردیم، هنوز موقعیت های بسیاری برای پیشرفت وجود دارد:
۱- مطالعات نشان می دهد که کسانی که میوه و سبزی را در شش یا هفت روز هفته مصرف می کنند، ۵۴ درصد کمتر به سکته مغزی دچار می شوند.
۲-مطالعات دیگری کم کردن مصرف نمک و چربی اشباع شده را در پایین آوردن فشار خون به خوبی نشان داده اند.
۳- بسیاری از سبزی ها دارای موادی به نام Phytonutrients می باشند که از سرطان های رود بزرگ، پروستات، ریه و پستان جلوگیری می کنند
۴-سبزیجاتی مانند بروکلی، کلم ، کیل درصد ابتلا به سرطان سینه را کاهش می دهند.
۵- مواد موجود در سیر و پیاز درصد ابتلا به سرطان سینه و کولون را کاهش می دهند. توجه داشته باشید که سرطان روده  بزرگ در ایران شایع نیست.
۶- مواد موجود در لوبیای Soy درصد ابتلا به سرطان سینه را  کاهش می دهند.
۷- با ورزش مرتب و کاهش وزن، بیماری قند  فرم ۲ را می توان تحت کنترل درآورد.

ویتامین ها و مواد معدنی
۱- ماده ای به نام Lutein که در سبزیجات زرد مانند هویج یافت می شود، می تواند از بیماری
 Macular Degeneration یا از دست رفتن بینایی در سنین بالا پیشگیری کند
۲- ویتامین های گروه B و Acid Folic می توانند ازابتلا به تصلب شرایین بکاهند.
۳- ماده Selenium همراه با ویتامین D و روغن ماهی از ابتلا به سرطان پروستات جلوگیری می کنند.
۴- ویتامین C از تأثیرات منفی عوامل سرطان زا می کاهد.
۵- تأثیر ویتامین D  از گذشته برای جلوگیری از پوکی استخوان شناخته شده بود ولی اخیرا تأثیرات آن در پیشگیری از سرطان سینه و پروستات و پانکراس  مشخص شده است.  ویتامین Dهم چنین از ابتلا به بیماری های«خودایمنی» می کاهد.

فعالیت بدنی و ورزش
تقریبا هیچ کس نیست  که از فوائد ورزش در پیشبرد سلامتی و جلوگیری از بیماری ها آگاه نباشد، ولی بسیار از ما ورزش را با بدن سازی و یا زیبایی اندام و یا حتی تناسب اندام اشتباه می کنیم و به همین دلیل فکر میکنیم ورزش حتما باید در محیط ورزشی و با شدت خاصی انجام  شود وگرنه بی فایده است.  این بازی ذهنی ما را از انجام فعالیت بدنی مانند راه رفتن و قدم زدن و استفاده از محیط طبیعی باز میدارد و به کلی ما را از فواید ورزش محروم میسازد. به خصوص وقتی تأثیر ورزش  به سرعت آشکار نمیشود، بیش از پیش به ناامیدی و سرخوردگی منجر می شود.  بسیاری از بیماران من از اینکه ورزش به کاهش وزن منجر نمی شود، بسیار سرخورده و غمگین می شوند و بسیاری با ساعت ها گذراندن وقت در کلوب های ورزشی همچنان چاقی موضعی را از دست نمی دهند.
ولی نگاهی دیگر به فعالیت بدنی به ما کمک می کند که توقع خود را از ورزش واقع بینانه کنیم.  ورزش می تواند از ابتلا به بیماری قند جلوگیری کند و حتی آن را تحت کنترل درآورد.  ورزش عمل قلب  و ریه را تقویت می کند.  فرض کنید شما به دلیلی احتیاج به یک عمل جراحی مهم دارید.  این عمل جراحی در کسانی که مرتب ورزش میکنند موفقیت آمیزتر است.  حتی کسانی که ورزش می کنند می توانند بعضی از سرطان ها را با موفقیت بیشتری کنترل کنند.
با ورزش منظم، عضلات قادرند فشار بیشتری را تحمل کنند و در نتیجه فشار به مفاصل کمتر می شود و دردهای مفصلی  کاهش می یابند.  ورزش منظم به مثابه یک داروی ضدافسردگی میتواند مورد استفاده قرارگیرد.

روش های کنترل فشار روانی و استرس
اگرچه علم پزشکی بیماری های جسمانی و روانی را جدا از هم مورد بررسی قرار می دهد، ولی روح و جسم یک واحد مشترک دارند و در نتیجه فشار روانی به بیماری های جسمی منجر می شود و بالعکس بیماری های جسمانی طولانی باعث افسردگی و فشار روانی و نگرانی و اضطراب می شوند.
با روش های مختلف Relaxation، Meditation، Yoga و حتی به آرامی قدم زدن، گوش دادن به موسیقی آرام و ارتباط دوباره با طبیعت می توان فشار خون را کاهش داد، سردردهای مزمن، دردهای مفاصل و «فیبرومیالژی» ، خستگی طولانی را تحت کنترل در آورد.
خواب کمتر از ۷ ساعت در شب باعث افزایش وزن، دیابت و تصلب شرایین و فشار خوان بالا می شود.  بسیاری از برنامه های تلویزیونی پرطرفدار در ساعات دیر شب پخش می شوند و  کسانی که ساعات خواب خود را به این ترتیب کاهش میدهند از بیماری های ذکر شده مصون نیستند.


سیگار کشیدن و ترک آن
هر ساله چهارصد و سی هزار مرگ زودرس به دلیل اعتیاد به سیگار اتفاق می افتد.  اعتیاد به سیگار همچنان در سنین پایین اتفاق می افتد و رهایی از این عادت آسان نیست، ولی یکی از موثرترین روش های پیشگیری از بیماری های ریوی و عروقی است.  در این مورد سخن به درازا می کشد، ولی به همین می توان اکتفا کرد که بجای اینکه در پشت پاکت های سیگار بنویسیم که مصرف سیگار باعث ابتلا به سرطان و بیماری های ریوی می شود، می توانیم بنویسم: اغلب کسانی که سیگار را امتحان می کنند به سیگار معتاد می شود. نیکوتین در سیگار از هروئین اعتیارآورد تر است.
مشکلات پیشگیری پیچیده تر از خوردن چند ویتامین و یا داروی تجویز شده بوسیله پزشک هستند.  مشکلات پیشگیری  و مشکلات اجتماعی در هم تنیده اند.  بدون توجه به ریشه های بیماری های مدرن، نمیتوان آنها را تحت کنترل درآورد.  افزایش روزافزون بودجه های پزشکی بی تردید با نحوه زندگی ما ارتباط دارند. توقع پایین آمدن مخارج پزشکی، هنگامی که بیماری های مزمن رو به افزایش می روند ساده اندیشی است. سلامتی فردی و سلامتی اجتماعی جدا از هم امکان پذیر نیست، ولی آگاهی به مواردی که ذکر شد می تواند ما را تا حدی از تندباد زندگی مدرن و عواقب آن حفظ کند.  درک این پیچیدگی ها به ما می آموزد که از احساس گناه و افسردگی وقتی که سلامتی ما دچار اختلال است پرهیز کنیم و با یک نگاه مثبت با آنچه از دستمان ساخته است به  سر و سامان دادن به این اختلالات بپردازیم.