خشکی چشم چیست، چرا ایجاد می شود و چه باید کرد؟
چشمان ما برای اینکه بتوانند جهان خارج را شفاف و واضح مشاهده نمایند به اشک سالم با کیفیت خوب احتیاج دارند. زمانیکه چشمان ما، خشک می گردد، نه تنها باعث احساس خشکی، آزردگی، و خراشیدگی می شود، بلکه شفافیت و کیفیت بینایی را نیز تحت تأثر قرار می دهد.
خشکی چشم عارضه ایست که طبق تعریف «مجمع بررسی خشکی چشم» در سال 2007 در اثر اختلال در کیفیت و کمیت اشک، و همینطور اشکالات سطح خارجی چشم تحت تأثیر عوامل مختلف ایجاد گردید.
اشک انسان از سه لایه مختلف تشکیل شده 1- لایه چربی که در سطح خارجی لایه اشکی است. این لایه توسط غدد چربی لبه پلکها تولید می شود و باعث پایداری و استقامت لایه اشکی شده، مانع از دست رفتن یا تبخیر سریع لایه اشکی می شود.
زمانیکه التهاب لبه ی پلک یا بلفاریت ایجاد می شود ترشح طبیعی لایه اشکی مختل شده، رطوبت طبیعی سطح چشم از بین می رود.
لذا فرد در عین حالیکه مقادیر بیشتری اشک تولید می کند بلکه بدلیل از دست دادن سریع اشک همواره احساس خشکی چشم می کند.
این بیماران از اشک ریزش و احساس خشکی چشم شکایت می کنند که متناقض به نظر می رسد.
2-لایه آبکی اشک که 90٪ ضخامت لایه اشکی را تشکیل می دهد و توسط غدد اشکی چشم تولید می گردد.
در بیمارانی که خشکی چشم در اثر کمبود تولید اشک می باشد مانند بیماران دچار التهابات مفصلی یا آرتریت روماتوئید، همواره از احساس خراشیدگی و خشکی شدید شکایت می کنند و دچار اشک ریزش نمی شوند.
3- لایه موکوسی که در مجاورت سطح خارجی چشم قرار دارد و توسط غدد سطح خارجی چشم تولید می شود. این لایه باعث ایجاد سطح صاف و شفاف در چشم شده اهمیت ویژه در استقامت و پایداری لایه اشکی و همینطور در وضوح و شفافیت بینایی دارد. کسانیکه دچار التهابات و یا آلرژی مزمن هستند (مانند بیماران دچار تراخم و یا آلرژی های مزمن چشمی) دچار اشکال در این لایه اشکی هستند و از خشکی چشم و همینطور از اشک ریزش زیاد شکایت می کنند.
برای سلامت لایه اشکی چشم، سلامت هر سه لایه اشکی مهم است.
بنابراین خشکی چشم می تواند هم در اثر کمبود ترشح اشک و هم در اثر از دست رفتن سریع لایه اشکی بدلیل صدمه به یک یا هر سه لایه اشکی اتفاق بیفتد.
خشکی چشم یکی از شایعترین مشکلات بخصوص در سنین بالای 50 سال می باشد. تعداد این افراد تنها در ایالات متحده آمریکا به بیش از پنج میلیون نفر بالغ می شود که قسمت عمده این بیماران را خانم ها تشکیل می دهد.
خشکی چشم می تواند در اثر عوامل مختلف ایجاد گردد که از جمله میتوان به عوامل زیر اشاره کرد:1- بالا رفت سن، خشکی چشم در بین افراد بالای 50 سال شایع تر است.
2- خانمها، به دلیل تغییرات هورمونی بخصوص کمبود هورمون اندروژنی.
3- بیماریهای التهابی لبه ی پلک ها مانند بلفاریت ، روزشه , اختلالات غدد چربی لبه پلکها
4- بیماریهای التهابی مفصلی مانند آرتریت روماتوئید و یا بیماری شوگرن
5- مصرف داروها، بخصوص داروهای پائین آورنده فشار خون مانند آتنولول و یا داروهایی که برای حساسیت و آلرژی مصرف می شوند، مانند کلاریتین و بنادریل . بسیاری از این دارو ها احتیاج به نسخه پزشک نداشته و افراد می توانند از پیشخان داروخانه تهیه نمایند.
6- کمبود ویتامین بخصوص ویتامین آ
7- کمبود رطوبت در محیط زندگی که می تواند در اثر هوای خشک منطقه، استفاده از واحدهای گرم کننده و خنک کننده در محل اقامت، و یا استفاده از سشوار و غیره ایجاد گردد.
8- استفاده طولانی از چشم ها در هنگام مطالعه، رانندگی، کار با کامپیوتر، و یا مشاهده تلویزیون.
به عنوان مثال در هنگام مطالعه به مدت طولانی، فرد کمتر از پلک زدن طبیعی استفاده می کند لذا لایه اشکی که در اثر هر پلک زدن تازه می شود فرصت ترمیم و تازه شدن پیدا نمی کند و لذا در طی زمان منجر به ایجاد لکه های خشکی در سطح خارجی چشم و بروز احساس خراشیدگی، آزردگی و خستگی در چشم می شود.
9- بیماری های آلرژیک و حساسیت های مزمن در چشم.
علائم خشکی چشم چیست؟زمانی که ترشح و یا کیفیت اشک دچار اشکال می گردد، سطح خارجی چشم رطوبت طبیعی خود را از دست داده و به یک سطح خشک و خشن تبدیل می گردد. لذا بیماران از علائم متعددی شکایت می کنند که از جمله می توان به علائم زیر اشاره کرد.
1- احساس خستگی در چشم ،
2- قرمزی و خارش مزمن
3- احساس خشکی و خراشیدگی و یا وجود جسم خارجی در چشم
4- اشک ریزش
5- تاری دید و نوسان در شفافیت و وضوح تصاویر
6- پلک زدن مکرر و غیر طبیعی.
7- حساسیت به نور و احساس ناراحتی در محیط هایی که نور زیاد وجود دارد.
8- قی کردن و ترشح در گوشه داخلی چشم و یا لبه پلکها
پزشکان می توانند وجود خشکی چشم را در حین معاینه با اندازه گیری مقدار اشک و همینطور بررسی کیفیت اشک و مشاهده و ارزیابی سطح خارجی چشم انجام دهند.
به دلیل گستردگی و وسعت مطالب در زمینه خشکی چشم و درمان آن، ادامه مطلب را در شماره های آینده دنبال خواهیم کرد.
