تلخ و «شیرین» سینمای« کیارستمی»

تلخ و «شیرین» سینمای« کیارستمی»

سعید شفا

«شیرین» آخرین فیلم «عباس کیارستمی» سینماگر تجربی (بله تجربی) ایران [یا به عبارت زیر نویس فیلم «شیرین من »]مثلاً بر اساس داستان «خسرو و شیرین» نظامی گنجوی است.
فیلم با تعدادی زن تماشاگر در سالن سینمایی شروع می شود و 91 دقیقه بعد با نمایش یک سری چهره در همانجا به پایان می رسد.  این زنان تماشاگر، شاهد فیلمی هستند که بازگو کننده داستان «خسرو و شیرین» است که می توانست بر اساس هر داستان یا چیز دیگری هم باشد، چون فیلمی است درون فیلم به گونه يی که آنرا مشاهده نمی کنیم!  فیلم تجربی دیگری از «عباس کیارستمی» که کارنامه اش را باید از عقب به جلو ورق زد.
از زمانی که فیلم سفارشی «ABC آفریقا» درباره ایدز توسط «یونیسف» به «کیارستمی» سفارش داده شد، او با کشف دوربین دیجیتال که مدت زمان سرش نمی شود، کارنامه فیلم های تجربی خود را آغاز کرد.  فیلم «ده» [10] او که کلاً داخل یک ماشین می گذرد، بعد «پنج» که امواج دریایی را بلاانقطاع در  پنج  نما نشان می دهد، تا «ده بر ده» [10 on 10] که باز این دوربین کذایی دیجیتال مورد استفاده فیلمساز شهیر ایرانی قرار می گیرد، او را می بینیم که بیشتر از 75 دقیقه در حال رانندگی است و دوربین او را بدون قطع نشان می دهد که دارد به تماشاچی درس سینما می دهد!
در فیلم «شیرین» نیز این شکنجه ادامه دارد و 91 دقیقه باید به تماشای فیلمی نشست که فیلمسازش دارد از شهرت خود بهره می گیرد و در حالی که نظیر تازه کارها که قصد دارند هر چیزی را تجربه کنند، فیلمساز ما سیر قهقرایی را پیشه می کند و معلوم است که چنته اش سخت خالی شده، ولی اسمش همچنان کنجکاوبرانگیز است به طوری که تعداد بسیاری از بازیگران سابق زن سینمای ایران که حتی امروز فعالیت ندارند (پوری بنائی، ایرن و...) را در فیلم می بینیم که خواسته اند در بخشی از سینمای  مکارانه فیلمساز شهیر ما شرکت داشته باشند.  جالبی قضیه اینجاست که سر و کله یک بازیگر فرانسوی (ژولیت بینوش) هم این وسط پیدا می شود که با پیچیدن روسری دور سرش میان جمعیت نشسته و دارد «فیلمفارسی» استاد «کیارستمی» را تماشا می کند و گاهی هم قطره اشکی از چشمانش سرازیر می شود که یعنی داستان «نظامی گنجوی» را فهمیده!
این آقای «کیارستمی» یا ملت را دست انداخته و یا واقعاً القابی که چاپلوسانه پسوند او کرده و می کنند آن چنان در او رسوخ کرده که امر بر خودش نیز مشتبه شده که واقعاً ایشان نابغه یی است بی همتا!  چنین فیلم های تجربی و پیش پا افتاده ای را که فستیوال ها و حتی منتقدان، قابل مطرح کردن نمی دانند که وقت شان را با آنها تلف کنند، اینجا چون اسم فیلمساز شهیر ما را بر خود دارد، کنجکاوی افراد بر آن جلب می شود و منتقد هم برای پوزخندی دیگر به تماشای آن می نشیند تا مطمئن شود حرف های گذشته اش درباره این فیلمساز «چنته خالی» همچنان به قوت خود باقی است.
نکته دیگر قابل ذکر ، تهیه فیلم است توسط خود فیلمساز.  مشخص است که هیچ تهیه کننده یی برای چنین شاهکاری ریسک نمی کرد، لذا فیلمساز خود آستین ها را بالا زده و فیلمش را که خرجی هم ندارد تهیه (یا بهتر گفته شود سر هم!) کرده که هر چقدر هم در دنیا فروش کند (که بسیار بعید است) درآمدی خالص است برای ایشان!  آنچه باقی می ماند طعم گس و تلخ پس از تماشای فیلم است.  چند بار می توان گول این خزعبلات را خورد؟  فیلم «پنج» هم که همین طور بود، نیز «ده» و حتی «ده بر ده»... انتظار چیست که در این سریال های کسالت بار، بی معنی و پوچ بهبودی حاصل شود؟  وقتی چنته خالیست، به ترفند های گوناگون متوسل می شوند تا به نحوی کمبود استعداد، لیاقت و هنر را جبران کنند.  همان کاری که «عباس کیارستمی» در سالهای اخیر پیشه کرده است.  حال تا چه زمان این دوره به طول خواهد انجامید، امید ما اینست که هر چه زودتر!