ارزیابی کارنامه ی سیاست ها و برنامه های رئیس جمهور جدید از سنت های آمریکاست. همه مفسرین در چند مورد اتفاق نظر دارند. یکی اینکه شروع ریاست جمهوری «اوباما »از سخت ترین دوران تاریخ آمریکا و قابل مقایسه با بحران 1930 است. دیگر اینکه« اوباما» می خواهد چندین برنامه ی بسیار مهم اساسی و مشکل را با هم انجام دهد که در موفقیت آن بویژه در میان جمهوریخواهان تردید زیادی هست.
«اوباما» در مورد 100 روز اول ریاست جمهوریش در دانشگاه «جرج تاون» سخن از ساختن خانه ای کرد که بر روی سنگ ساخته شده است نه شن. پرزیدنت، آینده ای را تعریف کرد که به معنی تجدید نظر در ماهیت کاپیتالیسم آمریکاست. بحران اقتصادی فعلی شاهد خوبی برای خانه ای است که بر روی ماسه ساخته شده بود.
بسیاری، برنامه های داخلی «اوباما» را بلند پروازانه می دانند. این برنامه ها عبارتند از قوانین جدید برای «وال استریت»، طرح های نوین در مورد آموزش و پرورش، راههای متفاوت بدست آوردن انرژی سبز و برنامه بسیار بزرگ بیمه همگانی و همراه با این ها پائین آوردن قروض دولتی آمریکا. «اوباما» تنها صحبت از سیاست های جدید نمی کند، بلکه نظرش برقراری ارزش های ملی نوینی است.
«جوکلاین» مفسر نشریه ی «تایم» در این زمینه می گوید: «اوباما» 100 روز اول دوران ریاست جمهوری خود را یک تغییر رادیکال، نه تنها نسبت به رئیس جمهور پیشین خود، بلکه دورانی که از 30 سال پیش و از ریگان شروع شد می داند. مردم و جامعه ی آمریکا در این دوران پُست مدرن، سطحی و کم توجه شده و خواهان راه حل های آنی هستند».
«جو کلاین» معتقد است که اقدامات «اوباما» در صد روز اول، مهمتر و همه جانبه تر از حتا «روزولت» بوده است. زیرا وی علاوه بر مشکل مؤسسات مالی، بانک ها، صنعت اتومبیل سازی، بودجه ای را تنظیم کرده است که سیستم مالیاتی را تغییر داده و برنامه بیمه ی همگانی را نیز در این بودجه قرار داده است. در عین حال سیاست خارجی آمریکا را نیز بکلی دگرگون کرده است».
«اوباما» و «بوش» تفاوت های زیادی دارند. «جوکلاین» اضافه می کند: شاید مشخص ترین آنها اینست که «بوش» هرگز اعتراف نمی کرد که اشتباه کرده است و «اوباما» بسادگی می گوید من اشتباه کردم.
در عین حال مفسرین سیاسی بر این عقیده اند که هرگز در 100 روز اول ریاست جمهوری، چنین شکاف عمیقی بین دو حزب دموکرات و جمهوریخواه بوجود نیامده بود. سیاست خارجی آمریکا مبنی بر مذاکره و فاش شدن اسناد مربوط به شکنجه زندانیان سیاسی با مخالفت شدید بویژه کنسرواتیوهای حزب جمهوریخواه روبرو شده است.
برخورد یا آشتی
شکی نیست که مردم آمریکا از نظر فکری، عقیدتی و در نهایت نحوه ی برخورد با مسائل مهم جهانی، نظرات متفاوت و متضاد دارند. نفوذ سیاسی محافظه کاران در این جامعه قابل ملاحظه و بسیار مؤثر است. دوران 8 ساله ی «بوش» اوج موفقیت «نئوکنسرواتیو»ها و محافظه کاران مذهبی آمریکا شناخته شده است. این دوران حتا بیش از دوران «ریگان» بر اساس ایدئولوژی ویژه ای بوده است. قدرتی که «نئوکنسرواتیو» ها در این دوران داشتند در تاریخ آمریکا بی سابقه و به جهاتی ترسناک بوده است. تئوریهای «ساموئل هانتیگتون» مغز متفکر «نئو کنسرواتیو»ها به تدریج به صورت سیاست های حکومت دوران ریاست جمهوری «جرج بوش» در آمد. از مهمترین بخش های این ایدئولوژی برخورد تمدن ها بود. باین معنی که یک اختلاف آشتی ناپذیر بین غرب و نحوه زندگی غربی و دموکراسی غربی با کشورها، گروه های تندرو و غیر دموکراتیک شرقی که به تدریج تبدیل به اندیشه ها و اعمال افراطی اسلامی شد، وجود دارد. در نهایت برخورد تمدن ها به جنگ افغانستان و جنگ خونین عراق انجامید. در این میان اقتصاد آمریکا به جهت از بین رفتن مقررات، بی مسئولیتی مؤسسات مالی،مخارج هنگفت و بی حسات جنگ از هم پاشید.
«اوباما» از ابتدا خط مشی نوینی برای سیاستهای داخلی و خارجی آمریکا تعیین کرد. در مورد سیاست خارجی، به جای برخورد تمدن ها، بدنبال آشتی با تمدن های دیگر بود. «اوباما» معتقد است که مذاکره و صحبت با کشورهای مخالف یک ضرورت است، حتا با سرانی که با آنها اختلاف نظر وجود دارد. در پیروی از این سیاست، برای مثال در مورد ایران گفت که حاضر به مذاکره بدون پیش شرط است. از قدمهای بسیار مهم دیگر رابطه با کوباست. پنجاه سال است که کوبا در محاصره ی اقتصادی بوده و روابط دیپلماتیک بین این دو کشور وجود ندارد. نسل اول کوبایی که به آمریکا آمد و بیشتر در شهر «میامی» اقامت گزیدند، مخالف برقراری روابط با کوبا و کاسترو بودند. در حالیکه نسل دوم فرزندان این مهاجران می خواهند با سرزمین مادری خود ارتباط داشته باشند. «اوباما» بقول انتخاباتی خود مبنی بر باز شدن روابط با کوبا عمل کرد و هم اکنون کوبائی ها و آمریکائی هایی که خویشانی در کوبا دارند برای دیدار آنها می توانند باین کشور سفر کنند. برخی روابط تجاری نیز بوجود آمده است. در مقابل «رائول کاسترو» رییس جمهور اعلام کرد که حاضر است در مورد تمام مسائل با آمریکا مذاکره کند، حتا مسائل حساسی مانند حقوق بشر و زندانیان سیاسی.
در کنفرانس کشورهای آمریکا، «اوباما» با «شاوز» رئیس جمهور ونزوئلا برخورد دوستانه ای داشت و با گرمی با او دست داد. این برخورد دوستانه موجب انتقادهای شدید از طرف محافظه کاران در داخل آمریکا بود. در دوران 8 ساله «بوش» روابط بین آمریکا و ونزوئلا سرد و خصمانه بود. در حالیکه امریکا مقادیر قابل ملاحظه ای از نفت مورد نیاز خود را از ونزوئلا وارد می کرد. «شاوز» نیز در ضمن ناسزاگویی با کمال میل دلارهای این کشور را می پذیرفت. بنظر می رسد علیرغم مخالفتهای محافظه کاران، «اوباما» قصد دارد برخورد تمدن ها را تبدیل به آشتی با تمدن ها نماید. ولی این یک تئوری امتحان نشده است. بویژه در مذاکرات با ایران و برخورد مناسب با طالبان در افغانستان و پاکستان.
متدهای غیر قانونی بازجویی
بنا بر مفاد کنوانسیون ژنو که آمریکا نیز در تدوین و امضای آن دخالت داشته است، شکنجه ی زندانیان سیاسی از جرائم قابل تعقیب است. اسنادی که اخیراً فاش شد ،حاکی از این است که در دوران ریاست جمهوری «جرج بوش»، سازمان «سیا» و بازجویان ارتش از متدهایی که شکنجه بحساب می آید استفاده کرده اند. از جمله بیدار نگه داشتن زندانیان سیاسی برای هفته ها، لخت نگهداشتن آنها، غذا ندادن و همچنین پرت کردن زندانیان بدیوار برای 30 بار پی در پی، خواباندن زندانیان و ریختن آب در دهان آنها تا مرز غرق شدن Water Boarding. برخی از بازپرسان و مأموران سازمان «سیا»شهادت داده اند که این متدهای شکنجه و بسیاری دیگر برای گرفتن اطلاعات از زندانیان سیاسی استفاده شده است. این زندانیان که پس از 11 سپتامبر در افغانستان و برخی دیگر در عراق دستگیر شده بودند ،در زندان های سازمان «سیا »در نقاط مختلف دنیا نگهداری شده بودند.
در این چند سال اخیر، سازمان های طرفدار حقوق بشر در آمریکا می کوشیدند که مسئله شکنجه زندانیان سیاسی و سیاست های ضد تروریستی دولت «جرج بوش» علنی شود. اخیرا دولت «اوباما» این مدارک و عکسهایی را که استفاده از شکنجه را تأیید می کرد در اختیار عمرم قرار داد.
با انتشار این اسناد محرمانه مشخص شده است که دستورات از مقامات بالا آمده است. باین ترتیب نه تنها کسانیکه تهیه کننده دستورالعمل ها و این اسناد بودند، بلکه کسانیکه دستور استفاده از این متدها را داده اند می توانند مسئول شناخته شوند. این عملیات از طرف مقاماتی مانند «دانالد رامسفیلد» «کاندولیسا رایس»، «دیک چینی» و حتا پرزیدنت «بوش» می تواند تأیید شده باشد.
پرزیدنت «اوباما» بارها اعلام کرد که نمی خواهد بگذشته باز گردد و مقامات دولت پیشین را محاکمه کند. ولی با این شواهد جدید و همچنین گزارشات صلیب سرخ و تا حدی فشار افکار عمومی، «اوباما» از «اریک هولدر»، دادستان کل آمریکا خواسته است که به این موضوع بسیار حساس یعنی شکنجه در دوران ریاست جمهوری «بوش» رسیدگی کند.
موضوع شکنجه و تعقیب قانونی افراد در سطوح گوناگون می تواند شکافی را که بین دموکرات ها و جمهوریخواهان پس از انتخاب «اوباما» بوجود آمده ،عمیق تر کند. «دیک چینی» معاون پیشین رئیس جمهور بارها گفته است که این متدها برای حفظ امنیت آمریکا ضروری بوده است و معتقد است «اوباما» امنیت مردم را بخطر انداخته است. «چینی» و کسانیکه از سیاست های دولت پیشین دفاع می کنند معتقدند که با بکار بردن این نوع متدهای بازجویی، اطلاعات مهم و مفیدی از زندانیان بدست آمده است که در مبارزه با تروریسم نقش با اهمیتی داشته است.
در عین حال مدارک و شواهد زیادی وجود دارد که نشان می دهد با شکنجه نمی توان اطلاعات صحیح و دقیق بدست آورد. تحت شکنجه هر کسی مجبور می شود به آنچه که از او می خواهند اعتراف کند.
یکی از بازپرسان ارتش که برای بازجویی زندانیان سیاسی به عراق فرستاده شده بود، در یک مصاحبه می گفت: «وقتی به عراق رفتم مرا به اطاق تاریکی بردند که یک مرد جوان عرب تحت بازجویی بود. دست هایش را از پشت دستبند زده بودند و روی زانوهایش نشسته بود. مأموری در کنارش ایستاده و یک قطعه میله یا چوب را مرتب به کف دست خودش می زد. این یک عمل تهدید آمیز و ترس آور است. مأمور دیگری روبروی او نشسته بود و از زندانی سئوال می کرد. مترجمی هم در اطاق بود که حرف های زندانی را ترجمه می کرد. پس از هر سئوال و ترجمه جواب، این مأمور بازجویی سیلی محکمی به صورت زندانی میزد. چند بار که این عمل تکرار شد ،من از بازجو کننده پرسیدم چند وقت است که مشغول این کار هستی؟ گفت، یکساعت. از او خواستم که بازجویی را متوقف کند و به او گوشزد کردم که این کارش غیر قانونی است. بعداً مطلع شدم که اطلاعات مفیدی در ابتدا توسط بازجوی دیگری که عربی می دانسته و با احترام با این زندانی برخورد کرده بدست آمده است. این کلنل ارتش که در سنا هم شهادت داده بود، می گفت من در عراق از طرف همکارانم مورد تهدید قرار گرفتم چون آشکارا مخالف شکنجه زندانیان بودم».
بنظر می رسد موضوع شکنجه و اعمال غیر قانونی که در دولت پیشین رخ داده است به سادگی قابل پوشش نیست. در ماه می قرار است عکسهای جدیدی از اعمال خشونت آمیز و شکنجه علنی شود. کارشناسان سیاسی و برخی از مقامات دولت «اوباما» نگرانند که این مسئله در داخل و خارج از آمریکا عکس العمل های شدید داشته باشد.
زمان حکومت کردن فرا رسیده است
اگر چه صد روز اول ریاست جمهوری «اوباما» با موفقیت زیادی همراه بوده است، ولی به سرانجام رسیدن برنامه های پر خرج و حساس «اوباما»، سرنوشت ریاست جمهوری وی را تعیین خواهد کرد. در این راستا «اوباما» به کمک همه نیازمند است.
در دروان 8 ساله ی «بوش» آمریکا دچار بحران هویت شد. ستاره اقبال «کنسرواتیو»ها وقتی رو به افول رفت که مردم امریکا متوجه شدند دلایل جنگ عراق دروغ و ساختگی بوده است. صدام حسین سلاح های اتمی و بیولوژیکی نداشته و هیچ نوع رابطه ای نیز بین صدام و القاعده وجود نداشته است. برنامه های دولت «اوباما» در زمینه بستن بازداشتگاه «گوانتامو»، فاش شدن اسناد شکنجه، زیاد شدن مالیات ثروتمندان، نزدیکی با کو با، مذاکره با ایران و بسیاری برنامه های دیگر که بنظر بیشر مردم دلیل موفقیت او بوده است، از نظر 23 درصد جمهوریخواهان و «کنسرواتیو»های مخالف، خصمانه و تهدید آمیز است. بحران هویت به ویژه در حزب جمهوریخواه موجب شده است که این حزب دچار سر در گمی و اختلافات درونی شود.در صدمین روز حکومت «اوباما»، سناتور «آرلین اسپکتر» Arlen Specter از «پنسلوانیا» اعلام کرد که از حزب جمهوریخواه به حزب دمکرات پیوسته است. این می تواند اکثریت آراء در سنا را برای دمکرات ها تضمین کند. مفسرین سیاسی بر این عقیده اند که قدرت بیش از اندازه ی حزب دمکرات در یک سیستم دو حزبی مانند آمریکا برای سلامت سیاسی این جامعه زیان آور است. حزب جمهوریخواه ازابتدا از در مخالفت با «اوباما» وارد شد و «اوباما» برای پیشرفت برنامه هایش، بویژه در واشنگتن، به دوست بیش از دشمن نیاز دارد.
شواهد زیادی وجود دارد که نمایانگر یک کارنامه چشمگیر در صد روز اول است. ولی همانطور که مفسر «تایم»می نویسد، «اوباما» چالشهای مهمی را در پیش دارد، چه در روبرو شدن با «کنسرواتیو»های جمهوریخواه و چه لیبرال های دموکرات. «اوباما» نمی تواند در مقابل همه بایستد. وی یک سیاستمدار است، ولی ریاست جمهوریش در گرو انتخاب نبردهایش می باشد. او در اعلام هدف هایش درخشان بوده، ولی سئوال مهم اینست که آیا قادر است خانه اش را بجای ماسه به روی سنگ بسازد؟ زیرا زمان حکومت کردن ، هم اکنون فرارسیده است.
