چین چگونه با پرداخت وام کشورهای در حال توسعه را می‌خرد؟

چین چگونه با پرداخت وام کشورهای در حال توسعه را می‌خرد؟

سند‭ ‬همکاری‭ ‬۲۵‭ ‬ساله‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬چین،‭ ‬نخستین‭ ‬نمونه‭ ‬از‭ ‬فعالیت‌های‭ ‬اقتصادی‭ ‬چین‭ ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬توسعه‭ ‬نیست‭. ‬بسیاری‭ ‬از‭ ‬کشورهای‭ ‬دیگر‭ ‬از‭ ‬لائوس‭ ‬گرفته‭ ‬تا‭ ‬ونزوئلا،‭ ‬از‭ ‬کستاریکا‭ ‬گرفته‭ ‬تا‭ ‬غنا،‭ ‬از‭ ‬آرژانتین‭ ‬گرفته‭ ‬تا‭ ‬هندوراس‭ ‬و‭ ‬اکوادور‭ ‬و‭ ‬ده‌ها‭ ‬کشور‭ ‬دیگر‭ ‬تا‭ ‬کنون‭ ‬از‭ ‬چین‭ ‬وام‭ ‬دریافت‭ ‬کرده‌اند‭.‬

مضمون‭ ‬سند‭ ‬جامع‭ ‬همکاری‭ ‬۲۵‭ ‬ساله‭ ‬ایران‭ ‬و‭ ‬چین‭ ‬فاش‭ ‬نشده‭ ‬است‭. ‬اما‭ ‬پژوهشگران‭ ‬دانشگاه‌های‭ ‬آمریکا‭ ‬در‭ ‬همراهی‭ ‬با‭ ‬چندین‭ ‬اندیشکده‭ ‬همچون‭ ‬موسسه‭ ‬اقتصادی‭ ‬کیل‭ ‬آلمان‭ ‬موفق‭ ‬شده‌اند‭ ‬به‭ ‬متن‭ ‬کامل‭ ‬۱۰۰‭ ‬قرارداد‭ ‬اعتباری‭ ‬چین‭ ‬دست‭ ‬یابند‭.‬

مضمون‭ ‬این‭ ‬۱۰۰‭ ‬قرارداد،‭ ‬پرده‭ ‬از‭ ‬سیاست‌های‭ ‬چین‭ ‬و‭ ‬نکات‭ ‬پنهانی‭ ‬قراردادهای‭ ‬همکاری‭ ‬این‭ ‬کشور‭ ‬با‭ ‬کشورهای‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬توسعه‭ ‬برمی‌گیرد‭.‬

چرا محرمانه؟

جمهوری‭ ‬اسلامی‭ ‬ایران‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬امضای‭ ‬سند‭ ‬همکاری‌های‭ ‬جامع‭ ‬با‭ ‬چین‭ ‬اعلام‭ ‬کرد‭ ‬که‭ ‬متن‭ ‬این‭ ‬سند‭ ‬محرمانه‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬چین‭ ‬مانع‭ ‬از‭ ‬انتشار‭ ‬جزئیات‭ ‬این‭ ‬توافق‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬

پدیده‌ای‭ ‬که‭ ‬تازگی‭ ‬ندارد‭. ‬چین‭ ‬تا‭ ‬کنون‭ ‬دست‌کم‭ ‬۴۰۰‭ ‬میلیارد‭ ‬دلار‭ ‬در‭ ‬پروژه‌های‭ ‬مختلف‭ ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬توسعه‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬کرده‭ ‬است‭. ‬به‭ ‬این‭ ‬ترتیب،‭ ‬چین‭ ‬به‭ ‬بزرگ‌ترین‭ ‬پرداخت‭ ‬کننده‭ ‬وام‭ ‬در‭ ‬اقتصاد‭ ‬جهان‭ ‬تبدیل‭ ‬شده‭ ‬است‭.‬

تا‭ ‬کنون‭ ‬اطلاعات‭ ‬دقیقی‭ ‬درباره‭ ‬نحوه‭ ‬واگذاری‭ ‬وام‭ ‬و‭ ‬شروط‭ ‬چین‭ ‬برای‭ ‬دادن‭ ‬این‭ ‬وام‌ها‭ ‬و‭ ‬اعتبارات‭ ‬در‭ ‬دست‭ ‬نبوده‭ ‬است‭.‬

برخی‭ ‬از‭ ‬رسانه‌های‭ ‬آلمان،‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬سایت‭ ‬«اشپیگل‭ ‬آنلاین»‭ ‬و‭ ‬روزنامه‭ ‬«زوددویچه»‭ ‬بخشی‭ ‬از‭ ‬نتایج‭ ‬پژوهش‭ ‬دانشگاه‌های‭ ‬آمریکا‭ ‬و‭ ‬همچنین‭ ‬اندیشکده‌هایی‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬متون‭ ‬این‭ ‬قراردادها‭ ‬دست‭ ‬یافته‌اند،‭ ‬را‭ ‬منتشر‭ ‬کرده‌اند‭.‬

یکی‭ ‬از‭ ‬شروط‭ ‬تصریح‭ ‬شده‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬قراردادها‭ ‬«محرمانه»‭ ‬تلقی‭ ‬کردن‭ ‬آن‌ها‭ ‬بوده‭ ‬است‭. ‬همه‭ ‬کشورهایی‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬چین‭ ‬وام‭ ‬دریافت‭ ‬کرده‌اند،‭ ‬تضمین‭ ‬داده‌اند‭ ‬که‭ ‬درباره‭ ‬نکات‭ ‬مطروحه‭ ‬در‭ ‬این‭ ‬قراردادها‭ ‬سکوت‭ ‬پیشه‭ ‬کنند‭.‬

باید‭ ‬یادآور‭ ‬شد‭ ‬که‭ ‬واگذاری‭ ‬وام‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬نهادهای‭ ‬مالی‭ ‬بین‌المللی‭ ‬و‭ ‬کشورهای‭ ‬مختلف‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬آنجمله‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬‮«‬کلوب‭ ‬پاریس‮»‬‭ ‬برخلاف‭ ‬قراردادهای‭ ‬چین،‭ ‬شفاف‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬متن‭ ‬واگذاری‭ ‬این‭ ‬وام‌ها‭ ‬منتشر‭ ‬می‌شوند‭.‬

چین چه چیزی را پنهان می‌کند؟

بر‭ ‬اساس‭ ‬اطلاعات‭ ‬منتشر‭ ‬شده،‭ ‬چین‭ ‬تا‭ ‬کنون‭ ‬صدها‭ ‬میلیارد‭ ‬دلار‭ ‬پول‭ ‬در‭ ‬پروژه‌های‭ ‬ساخت‌وساز‭ ‬پل،‭ ‬سدسازی‭ ‬و‭ ‬بنادر‭ ‬در‭ ‬کشورهای‭ ‬مختلف‭ ‬جهان‭ ‬تزریق‭ ‬کرده‭ ‬است‭.‬

تنظیم‭ ‬قراردادها‭ ‬به‭ ‬گونه‌ای‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬چین‭ ‬اجازه‭ ‬می‌دهد‭ ‬در‭ ‬ازای‭ ‬پرداخت‭ ‬وام،‭ ‬بر‭ ‬کشورهای‭ ‬دریافت‭ ‬کننده‭ ‬کنترل‭ ‬اعمال‭ ‬کند‭. ‬کنترلی‭ ‬که‭ ‬صرفا‭ ‬جنبه‭ ‬اقتصادی‭ ‬ندارد‭.‬

بازپرداخت‭ ‬وام‌هایی‭ ‬که‭ ‬کشورهای‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬توسعه‭ ‬دریافت‭ ‬کرده‌اند‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬صورت‭ ‬صدور‭ ‬نفت‭ ‬خواهد‭ ‬بود‭ ‬یا‭ ‬به‭ ‬دلار‭. ‬در‭ ‬صورت‭ ‬آنکه‭ ‬کشور‭ ‬دریافت‭ ‬کننده‭ ‬وام‭ ‬قادر‭ ‬نباشد‭ ‬وام‭ ‬خود‭ ‬را‭ ‬پرداخت‭ ‬کند،‭ ‬چین‭ ‬به‭ ‬برخی‭ ‬از‭ ‬امکانات‭ ‬آن‭ ‬کشورها‭ ‬و‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬به‭ ‬بنادر‭ ‬آن‌ها‭ ‬دسترسی‭ ‬خواهد‭ ‬یافت‭.‬

حق‭ ‬دسترسی‭ ‬به‭ ‬حساب‌‌های‭ ‬بانکی‭ ‬و‭ ‬دارایی‭ ‬آن‭ ‬کشورها‭ ‬در‭ ‬خارج‭ ‬از‭ ‬مرزهای‭ ‬خود،‭ ‬از‭ ‬جمله‭ ‬امکانات‭ ‬چین‭ ‬برای‭ ‬جبران‭ ‬خسارات‭ ‬مالی‭ ‬آن‭ ‬کشور‭ ‬به‭ ‬حساب‭ ‬می‌آیند‭.‬

شرایط‭ ‬پرداخت‭ ‬وام‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬چین‭ ‬در‭ ‬قیاس‭ ‬با‭ ‬دیگر‭ ‬کشورهای‭ ‬صنعتی‭ ‬ناعادلانه‌تر‭ ‬است‭. ‬معمولا‭ ‬آن‭ ‬دسته‭ ‬از‭ ‬کشورهای‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬توسعه‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬مشکلات‭ ‬مالی‭ ‬روبه‌رو‭ ‬هستند،‭ ‬تن‭ ‬به‭ ‬چنین‭ ‬قراردادهایی‭ ‬می‌دهند‭. ‬به‭ ‬عنوان‭ ‬نمونه،‭ ‬ایران‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬علت‭ ‬تحریم‌های‭ ‬مالی،‭ ‬چاره‭ ‬را‭ ‬در‭ ‬امضای‭ ‬چنین‭ ‬قراردادی‭ ‬با‭ ‬چین‭ ‬دیده‭ ‬است‭.‬

‮«‬کریستوف‭ ‬تربش‮»‬،‭ ‬پروفسور‭ ‬اقتصاد‭ ‬در‭ ‬دانشگاه‭ ‬‮«‬کیل‮»‬‭- ‬آلمان‭ ‬و‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬کسانی‭ ‬که‭ ‬در‭ ‬تحقیقات‭ ‬مربوط‭ ‬به‭ ‬شرایط‭ ‬واگذاری‭ ‬وام‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬چین‭ ‬مشارکت‭ ‬داشته‭ ‬می‌گوید‭ ‬که‭ ‬افشای‭ ‬مفاد‭ ‬این‭ ‬توافق‌نامه‌ها‭ ‬از‭ ‬نظر‭ ‬چین‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬عهدشکنی‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬برای‭ ‬کشور‭ ‬دریافت‭ ‬کننده‭ ‬وام‭ ‬پیامد‭ ‬دارد‭.‬

در‭ ‬این‭ ‬توافق‌نامه‌ها‭ ‬پیش‌بینی‭ ‬شده‭ ‬است‭ ‬که‭ ‬هرگاه‭ ‬کشورهای‭ ‬دریافت‭ ‬کننده‭ ‬وام‭ ‬به‭ ‬تعهدات‭ ‬مالی‭ ‬خود‭ ‬عمل‭ ‬نکنند،‭ ‬بانک‌های‭ ‬دولتی‭ ‬چین‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬حق‭ ‬برخوردارند‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬منابع‭ ‬مالی‭ ‬آن‭ ‬کشور‭ ‬بهره‭ ‬گیرند‭.‬

از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر،‭ ‬کشورهای‭ ‬دریافت‭ ‬کننده‭ ‬وام‭ ‬در‭ ‬هنگام‭ ‬امضای‭ ‬قرارداد‭ ‬متعهد‭ ‬می‌شوند‭ ‬که‭ ‬از‭ ‬اخذ‭ ‬وام‭ ‬از‭ ‬کشور‭ ‬دیگری‭ ‬برای‭ ‬بازپرداخت‭ ‬وام‭ ‬خود‭ ‬به‭ ‬چین‭ ‬استفاده‭ ‬نکنند‭.‬

نفوذ سیاسی

از‭ ‬سوی‭ ‬دیگر،‭ ‬پرداخت‭ ‬این‭ ‬وام‌ها‭ ‬نه‭ ‬تنها‭ ‬از‭ ‬منظر‭ ‬اقتصادی‭ ‬راه‭ ‬را‭ ‬برای‭ ‬دسترسی‭ ‬چین‭ ‬به‭ ‬بنادر‭ ‬و‭ ‬دیگر‭ ‬امکانات‭ ‬زیرساختی‭ ‬کشورهای‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬توسعه‭ ‬هموار‭ ‬می‌کند،‭ ‬بلکه‭ ‬زمینه‭ ‬گسترش‭ ‬نفوذ‭ ‬سیاسی‭ ‬چین‭ ‬را‭ ‬نیز‭ ‬فراهم‭ ‬می‌سازد‭.‬

در‭ ‬متن‭ ‬توافق‌نامه‌ها‭ ‬اغلب‭ ‬بندی‭ ‬وجود‭ ‬دارد‭ ‬که‭ ‬کشورهای‭ ‬دریافت‭ ‬کننده‭ ‬وام‭ ‬را‭ ‬ناگزیر‭ ‬به‭ ‬رعایت‭ ‬منافع‭ ‬جمهوری‭ ‬خلق‭ ‬چین‭ ‬می‌کند‭.‬

به‭ ‬عنوان‭ ‬نمونه،‭ ‬هر‭ ‬اقدامی‭ ‬از‭ ‬سوی‭ ‬این‭ ‬کشورها‭ ‬که‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬لطمه‭ ‬زدن‭ ‬به‭ ‬منافع‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬موسسات‭ ‬و‭ ‬نهادهای‭ ‬چین‭ ‬تلقی‭ ‬شود،‭ ‬به‭ ‬معنای‭ ‬نقض‭ ‬توافق‭ ‬همکاری‭ ‬بوده‭ ‬و‭ ‬کشور«خاطی»‭ ‬باید‭ ‬هزینه‌های‭ ‬آن‭ ‬را‭ ‬برعهده‭ ‬گیرد‭.‬

وام‌های در‌هم تنیده

اکثر‭ ‬وام‌هایی‭ ‬که‭ ‬چین‭ ‬در‭ ‬اختیار‭ ‬کشورهای‭ ‬در‭ ‬حال‭ ‬توسعه‭ ‬قرار‭ ‬می‌دهد،‭ ‬در‭ ‬پروژه‌هایی‭ ‬هزینه‭ ‬می‌شوند‭ ‬که‭ ‬مرتبط‭ ‬با‭ ‬هم‭ ‬هستند‭.‬

گاهی‭ ‬چین‭ ‬به‭ ‬طور‭ ‬همزمان‭ ‬در‭ ‬چند‭ ‬پروژه‭ ‬سرمایه‌گذاری‭ ‬می‌کند

‭. ‬لغو‭ ‬پیش‭ ‬از‭ ‬موعد‭ ‬یکی‭ ‬از‭ ‬این‭ ‬پروژه‌ها‭ ‬عملا‭ ‬بر‭ ‬اساس‭ ‬توافق‭ ‬بین‭ ‬آن‭ ‬کشور‭ ‬و‭ ‬چین‭ ‬ناممکن‭ ‬است‭.‬

چنین‭ ‬موردی‭ ‬را‭ ‬می‌توان‭ ‬در‭ ‬ماجرای‭ ‬‮«‬مائوریسیو‭ ‬ماکری‮»‬،‭ ‬رئیس‭ ‬جمهور‭ ‬پیشین‭ ‬آرژانتین‭ ‬مشاهده‭ ‬کرد‭.  ‬‮«‬ماکری‮»‬‭ ‬در‭ ‬سال‭ ‬۲۰۱۵‭ ‬تصمیم‭ ‬گرفته‭ ‬بود‭ ‬پروژه‭ ‬ساخت‭ ‬یک‭ ‬سد‭ ‬را‭ ‬که‭ ‬با‭ ‬وام‭ ‬چین‭ ‬در‭ ‬دست‭ ‬احداث‭ ‬بود،‭ ‬متوقف‭ ‬کند‭.‬

چین‭ ‬پس‭ ‬از‭ ‬آن‭ ‬به‭ ‬رئیس‭ ‬جمهور‭ ‬آرژانتین‭ ‬اطلاع‭ ‬داد‭ ‬که‭ ‬پروژه‭ ‬احداث‭ ‬این‭ ‬سد‭ ‬با‭ ‬پروژه‭ ‬اجرای‭ ‬احداث‭ ‬خط‭ ‬راه‌آهن‭ ‬گره‭ ‬خورده‭ ‬است‭ ‬و‭ ‬هرگاه‭ ‬پروژه‭ ‬احداث‭ ‬سد‭ ‬متوقف‭ ‬شود،‭ ‬آن‭ ‬پروژه‭ ‬دیگر‭ ‬نیز‭ ‬اجرا‭ ‬نخواهد‭ ‬شد‭.‬

روزنامه‭ ‬«زوددویچه»‭ ‬به‭ ‬پروژه‭ ‬«جاده‭ ‬ابریشم‭ ‬جدید»‭ ‬اشاره‭ ‬کرده‭ ‬و‭ ‬می‌نویسد‭ ‬که‭ ‬چین‭ ‬با‭ ‬واگذاری‭ ‬وام،‭ ‬عملا‭ ‬بر‭ ‬وابستگی‭ ‬سیاسی‭ ‬بیشتر‭ ‬این‭ ‬کشورها‭ ‬به‭ ‬خود‭ ‬می‌افزاید‭.‬

‮«‬دویچه‭ ‬وله‮»‬